Sáu giờ bốn mươi phút chiều ngày hai mươi tháng mười.
Ánh đèn neon từ những tòa nhà cao tầng rực lên giữa dòng người xe chen chúc trên đường Nguyễn Chí Thanh. Xe cộ nhích từng chút một. Những người đàn ông chở theo các bó hoa bọc giấy kiếng rực rỡ, tay lái loạng choạng giữa cơn mưa phun đầu thu.
Trong chiếc taxi đang nhích từng mét, An tựa đầu vào cửa kính, mắt đờ đẫn nhìn những thông báo báo hiệu tin nhắn liên tục nhảy lên trên màn hình điện thoại.
Là trưởng nhóm thiết kế cho một công ty truyền thông, suốt hai tuần nay, An sống đúng nghĩa trong tình trạng kiệt sức. Cô và đồng nghiệp đã thực hiện hàng chục chiến dịch quảng cáo cho ngày Phụ nữ Việt Nam: Từ những banner "Tôn vinh phái đẹp" rực rỡ sắc hồng, đến những video ca ngợi "Người phụ nữ hoàn hảo vừa giỏi việc nước vừa đảm việc nhà".
Cả ngày hôm nay, An mải miết duyệt từng khung hình, căn chỉnh từng nét chữ trên máy tính. Đến khi kim đồng hồ chỉ sáu giờ chiều, văn phòng vắng dần, cô mới sực nhớ ra một điều khiến sống lưng mình lạnh ngắt: Cô chưa chuẩn bị bất kỳ món quà nào cho mẹ.
Mẹ cô — bà Mai năm nay năm mươi lăm tuổi, sống một mình trong căn nhà hai tầng ở một con ngõ nhỏ phố Ngọc Hà từ ngày An đi làm và chuyển ra ở riêng.
An vội vã ghé qua mấy cửa hàng hoa dọc đường, nhưng nơi nào cũng chỉ còn lại những lẵng hoa dập nát do khách chen chúc mua từ sáng. Các cửa hàng mỹ phẩm thì chật cứng người. Nhìn chiếc túi xách xẹp lép và gương mặt phờ phạc của mình phản chiếu qua tấm kính cửa hiệu, An thở dài, quyết định bắt xe thẳng về nhà với hai tay trắng.
---
*Lẻng xẻng...*
Tiếng chuông cửa vang lên nhẹ nhàng. An đẩy cánh cửa gỗ bước vào.
Khác hẳn với không gian nhộn nhịp, cờ hoa khẩu hiệu ngoài phố lớn, ngôi nhà của mẹ ngập tràn mùi thơm quen thuộc của canh tần sâm táo đỏ và vị gừng ấm áp. Trên bàn ăn nhỏ bọc tấm khăn đay màu kem đã bày sẵn hai bát cơm nóng và một đĩa cá bống kho tiêu thơm phức.
— Về rồi đấy hả con? Mưa to không? — Bà Mai từ trong bếp bước ra, tay lau vào chiếc tạp dề màu xám nhạt đã ngả màu.
Bà mặc chiếc áo cardigan màu ghi đơn sơ, tóc búi gọn sau đầu, ánh mắt ánh lên niềm vui dịu dàng khi thấy con gái.
An đứng khựng lại ở cửa, hai tay siết chặt quai túi xách. Sự mệt mỏi cùng cảm giác tội lỗi đè nặng lên lồng ngực cô:
Mẹ... Con xin lỗi. Hôm nay công ty con chạy chiến dịch bận quá... Con không kịp mua hoa hay quà gì cho mẹ cả...
Bà Mai ngẩn người một giây, rồi bật cười. Nụ cười làm hằn sâu những vết chân chim nơi đuôi mắt bà.
Cái cô này, vẽ chuyện! Mẹ già rồi, hoa mót vài ngày rồi cũng héo, quà cáp làm gì cho tốn tiền. Con về ăn cơm nóng với mẹ là món quà to nhất rồi. Vào rửa tay mau lên, canh sắp nguội bây giờ.
An ngồi xuống mâm cơm. Mỗi gắp thức ăn mẹ gắp cho đều mang hương vị tròn trịa, quen thuộc từ thời cô còn nhỏ. Nhưng càng ăn, An lại càng thấy nghẹn ở cổ họng. Cô đã dành cả nửa tháng trời để tạo ra những thiết hình hoa mỹ, mỹ miều nhằm "tôn vinh" những người phụ nữ xa lạ trên mạng xã hội, nhưng lại quên mất việc dành một chút thời gian tròn trịa cho chính người phụ nữ duy nhất luôn chờ đợi mình sau cánh cửa.
Ăn xong, An tranh phần rửa bát. Khi cô lau khô tay bước lên tầng hai để cất chiếc áo khoác ướt sương, căn phòng đọc sách cũ của gia đình vẫn mở hé cửa.
Thường ngày, căn phòng này là nơi mẹ để những xấp tài liệu kế toán cũ và đồ đạc gia đình. Nhưng tối nay, trên chiếc bàn gỗ cạnh cửa sổ — nơi có ánh đèn vàng ấm áp hắt xuống, một chiếc hộp bọc vải canvas cũ đang được mở ra.
An tò mò bước lại gần.
Bên trong hộp không phải là giấy tờ hay sổ sách. Đó là những cuốn sổ ký họa màu nước đã ngả màu ố vàng, những tuýp màu vẽ bằng kim loại đã khô nát và vài chiếc cọ vẽ bị tưa đầu.
An cẩn thận mở từng trang sổ ký họa ra.
Trang đầu tiên là bức vẽ một góc phố Hà Nội ngập nắng thu năm 1990. Trang tiếp theo là nụ cười của một cô gái trẻ tóc dài ngang lưng, mặc chiếc áo sơ mi màu sage green đang đứng bên khung cửa sổ. Những nét vẽ phóng khoáng, đầy sinh khí và sống động đến kinh ngạc.
Ở góc dưới của mỗi bức tranh là một chữ ký bằng mực tàu rất gọn: *Ngọc Mai - 1991*.
Mẹ... từng vẽ tranh sao? — An thì thào, giọng ngập ngừng khi nhìn thấy bà Mai bước vào phòng, trên tay cầm hai ly trà gừng nóng.
Bà Mai dừng lại một chút, mắt nhìn vào những cuốn sổ cũ trên bàn, rồi mỉm cười nhẹ nhàng, ngồi xuống chiếc ghế mây đối diện con gái.
Nhìn lạ lắm đúng không? Bà nhấp một ngụm trà. Hồi bằng tuổi con bây giờ, mẹ từng học Trường Fine Arts. Mẹ mê vẽ lắm, ngày nào cũng ôm xô màu đi khắp các góc phố ghi lại ánh sáng, cây cỏ. Mẹ từng mơ sau này sẽ mở một phòng tranh nhỏ...
Thế sao... sao con chưa bao giờ thấy mẹ vẽ? — An gặng hỏi, đôi mắt mở to.
Bà Mai nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi những hạt mưa thu đang đập khẽ vào kính: Năm hai mươi tư tuổi, mẹ sinh con. Dạo đó kinh tế khó khăn, bố con lại đi công tác xa liên miên. Việc chăm sóc con, lo từng bữa ăn, tiền học, tiền sữa... cuốn mẹ đi. Mẹ cất bộ màu vẽ vào hộp, chuyển sang làm kế toán cho một công ty quốc doanh để có thu nhập ổn định hơn. Rồi dần dần... thời gian trôi qua, tay mẹ cứng lại, màu vẽ cũng khô mất.
Bà Mai nói bằng một giọng bình thản, không một chút oán trách hay hối hận. Nhưng với An, mỗi lời nói của mẹ như một gáo nước lạnh thức tỉnh cô.
An chợt nhận ra, trước khi trở thành "Mẹ" — một người phụ nữ luôn hy sinh lặng lẽ, đảm đang vén khéo trong bếp, bà Mai từng là một cô gái trẻ đầy khát vọng, có gu thẩm mỹ tự do và một đời sống tâm hồn phong phú.
Những thiết kế đồ họa mà An luôn tự hào trên công ty, hóa ra nảy mầm từ chính dòng máu nghệ thuật mà mẹ đã lặng lẽ truyền sang cho cô từ trong bản năng.
— Mẹ ơi... An nhìn bà, giọng cô nghẹn lại. Mẹ có tiếc không?
Bà Mai vỗ nhẹ vào bàn tay An đang run run trên mặt bàn: Lúc đầu thì có tiếc chứ. Nhưng mỗi lần nhìn thấy con lớn lên, nhìn thấy con cầm chiếc bút vẽ điện tử thiết kế nên những bức tranh đẹp đẽ mà con yêu thích, mẹ lại thấy ước mơ của mình chưa bao giờ mất đi cả. Nó chỉ đang sống tiếp trong con thôi.
An nhìn mẹ thật lâu. Không gian căn phòng đọc sách im lìm, chỉ còn tiếng mưa rơi đều đều ngoài hiên.
Một ý nghĩ bất ngờ lóe lên trong đầu An.
Cô đứng dậy, bước nhanh lại chiếc ba lô làm việc của mình, rút chiếc máy tính bảng chuyên dụng và cây bút cảm ứng ra. Cô bật màn hình sáng lên, chọn một khung vẽ màu kỹ thuật số hoàn toàn trống.
Mẹ — An ngồi xuống bên cạnh bà Mai, đặt chiếc máy tính bảng vào lòng mẹ và nhét cây bút vào tay bà. Mẹ tập vẽ lại cùng con nhé.
Bà Mai ngập ngừng, hai tay hơi run rẩy khi cầm cây bút cảm ứng hiện đại: Ôi... cái máy này hiện đại quá, mẹ có biết dùng đâu. Tay mẹ giờ run rồi, nét vẽ xấu lắm...
Không sao đâu mẹ. Để con chỉ cho mẹ — An mỉm cười, ngồi sát lại bên mẹ.
Cô nhẹ nhàng nắm lấy bàn tay bà, hướng dẫn mẹ cách chọn cọ, chỉnh độ đậm nhạt của màu sắc trên màn hình. Ban đầu, nét vẽ của bà Mai còn ngập ngừng, chạng vạng trên mặt kính trơn bóng. Nhưng chỉ sau vài phút, cảm giác về hình khối và ánh sáng từ ký ức ba mươi năm trước bắt đầu quay trở lại.
Dưới ánh đèn vàng ấm áp của đêm hai mươi tháng mười, hai mẹ con cùng ngồi bên chiếc màn hình nhỏ.
Bà Mai phác thảo lại nét vẽ một nhành hoa cúc dại nghiêng mình trong mưa, còn An ngồi bên cạnh căn chỉnh những dải màu phản quang, thêm vào những quầng sáng dịu nhẹ. Không có phông bạt rực rỡ, không có những câu khẩu hiệu hoa mỹ, chỉ có tiếng hít thở đều đặn và sự đồng điệu lặng lẽ giữa hai thế hệ phụ nữ.
Mười một giờ đêm.
Bức tranh hoàn thành. Trên màn hình máy tính bảng là nhành hoa cúc nở rực rỡ dưới ánh đèn đường, rạng rỡ và tràn đầy sức sống. Ở góc dưới bức tranh, An nhẹ nhàng dùng bút viết lên dòng chữ:
"Tặng mẹ Ngọc Mai — Người nghệ sĩ đầu tiên và vĩ đại nhất của con. 20/10".
Bà Mai nhìn bức tranh trên màn hình, mắt bà rơm rớm nước. Bà không nói gì, chỉ lặng lẽ ôm lấy con gái vào lòng. Căn phòng ngập tràn mùi hương trà gừng ấm áp và sự thanh thản vô bờ.
Bước ra khỏi nhà mẹ khi đêm đã muộn, An ngẩng đầu nhìn bầu trời Hà Nội sau cơn mưa. Đường phố đã vắng bóng người, những quầy hoa rộn ràng ban ngày đã dọn dẹp sạch sẽ. Nhưng trong lòng An, chưa có ngày hai mươi tháng mười nào trọn vẹn và ấm áp đến thế.
Món quà tuyệt vời nhất dành cho một người phụ nữ, hóa ra chưa bao giờ nằm ở những hình thức đắt đỏ bên ngoài, mà nằm ở phút giây chúng ta thực sự nhìn thấy, trân trọng và lắng nghe thế giới tâm hồn của họ.
