Tháng ba ở Hồng Kông mang theo thứ không khí nồm ẩm đặc trưng của vùng duyên hải Hoa Nam. Cơn mưa phùn lất phất rơi xuống mặt đường nhựa bóng loáng tại khu Vịnh Đồng La, làm nhòe đi ánh đèn neon xanh đỏ hắt ra từ những trung tâm thương mại xa hoa bậc nhất châu Á. Chỉ cần bước ra khỏi cửa hàng đồng hồ Thụy Sĩ sáng choang hay những tiệm túi xách hàng hiệu đắt đỏ, đi bộ thêm chừng vài trăm mét về phía giao lộ đường Kiên Nã Đạo, người ta lập tức rơi vào một thế giới hoàn toàn khác biệt.
Trần Lâm kéo cao cổ áo khoác gió, bước chân chậm lại khi tiến gần đến gầm cầu vượt Ngỗng. Tiếng xe buýt hai tầng gầm rú ầm ĩ trên đầu dường như bị nuốt chửng bởi một thứ âm thanh kỳ lạ khác đang vọng ra từ khoảng không gian tối tăm bên dưới những trụ bê tông khổng lồ.
Bốp. Bốp. Bốp.
Những tiếng đập khô khốc, dứt khoát và đầy giận dữ vang lên liên hồi, hòa quyện cùng mùi khói nhang nồng nặc đến cay xè sống mũi. Hôm nay là ngày Kinh Trập theo lịch tiết khí cổ truyền, ngày mà theo quan niệm dân gian, tiếng sấm đầu xuân sẽ đánh thức côn trùng, rắn rết và cả những kẻ tiểu nhân ẩn nấp trong bóng tối trỗi dậy quấy phá cuộc sống của con người. Đây cũng là thời điểm nhộn nhịp nhất trong năm của nghề Đả Tiểu Nhân.
Lâm dừng lại bên mép vỉa hè ẩm ướt, rút từ trong túi áo ra cuốn sổ tay nhỏ bìa da đã sờn góc. Là một người nghiên cứu văn hóa dân gian và kiến trúc cổ, anh đã đi qua nhiều vùng đất từ đồng bằng sông Hồng đến các bản làng hẻo lánh vùng Tây Nam Trung Quốc. Thế nhưng, cảnh tượng trước mắt vẫn khiến anh không khỏi sững sờ bởi sự tương phản đến tàn nhẫn của nó. Ngay trên đầu là nhịp sống tư bản hối hả với những dòng tiền chảy không ngừng nghỉ, còn ngay dưới chân cầu ẩm thấp này lại là nơi trú ngụ của những nỗi sợ hãi nguyên thủy nhất, những cơn uất ức bị dồn nén đến cực độ của con người thời hiện đại.
Dọc theo hai bên lối đi bộ hẹp dưới gầm cầu, hàng chục sạp hàng nhỏ được dựng lên sơ sài bằng những chiếc ghế nhựa thấp, vài thùng xốp và những mâm lễ vật xếp san sát nhau. Ánh lửa bập bùng từ những lò đốt vàng mã bằng sắt gỉ sét hắt lên gương mặt nhăn nheo của các bà thầy cúng lớn tuổi, tạo nên những vệt sáng tối chập chờn đầy ma mị. Khói trắng cuộn lên đặc quánh, bám vào trần bê tông đen kịt muội than rồi tạt ngang ra mặt đường, quyện vào làn mưa bụi lạnh lẽo.
Lâm len lỏi qua dòng người đang xếp hàng chờ đợi. Anh quan sát kỹ những món đồ bày biện trên các mâm gỗ nhỏ. Ở trung tâm mỗi mâm luôn là một bức tượng đất nhỏ hoặc hình vẽ Bạch Hổ bằng giấy vàng có vằn đen, miệng há rộng đầy đe dọa. Bên cạnh đó là những xấp giấy hình nhân cắt thô sơ, có hình nam, hình nữ, thậm chí có cả những tờ giấy trắng ghi rõ họ tên, ngày tháng năm sinh của một ai đó. Cạnh bên là đĩa thịt ba rọi sống thái miếng nhỏ, vài quả trứng gà, một nắm đậu xanh, gạo nếp, và thứ vũ khí quan trọng nhất của toàn bộ nghi lễ: một chiếc giày mộc đế dày hoặc chiếc dép cũ đã sờn gót.
Anh chọn đứng nép mình bên một trụ cầu có dán đầy những tờ giấy đỏ viết chữ thư pháp cầu bình an, hướng ánh mắt về phía sạp của một bà lão chừng bảy mươi tuổi ngồi ở góc khuất nhất. Bà lão mặc chiếc áo bông chần màu xanh lam đã bạc màu, đầu đội chiếc mũ len sụp xuống tận chân mày. Khác với những sạp hàng ồn ào chào mời khách du lịch ở phía đầu cầu, sạp của bà lão chỉ có đúng hai người khách đang ngồi chờ trên những chiếc ghế đẩu nhựa nhỏ.
Người đang quỳ trên tấm bìa các tông trải dưới đất trước mặt bà lão là một cô gái trẻ chừng hai mươi lăm tuổi. Cô mặc bộ đồ công sở màu xám thanh lịch, chân đi giày cao gót mũi nhọn, trên vai vẫn còn đeo chiếc túi xách da hàng hiệu nhưng gương mặt lại lộ rõ vẻ tiều tụy, đôi mắt thâm quầng vì mất ngủ. Cô gái siết chặt hai bàn tay vào nhau, ánh mắt dán chặt vào tờ giấy hình nhân đang nằm chỏng chơ trên viên gạch nung thô ráp.
Bà lão không nói nhiều, chỉ khẽ gật đầu ra hiệu. Bà cầm lấy chiếc giày mộc đế gỗ nặng trịch bằng tay phải, tay trái nhặt một xấp nhang đang cháy dở vung nhẹ qua đầu cô gái để làm lễ khởi đầu.
Bốp. Bốp. Bốp.
Chiếc giày mộc giáng xuống tờ giấy hình nhân với một lực mạnh đến mức viên gạch bên dưới cũng rung lên bần bật. Giọng nói khàn đặc, lanh lảnh bằng tiếng Quảng Đông của bà lão lập tức cất lên theo từng nhịp đập, nhanh và sắc như dao cứa.
Đánh vào cái đầu cho mày hết suy nghĩ mưu mô. Đánh vào cái miệng cho mày hết đặt điều thị phi. Đánh vào đôi tay cho mày hết chọc gậy bánh xe sau lưng người khác. Đánh vào đôi chân cho mày cút xéo khỏi cuộc đời cô ấy.
Mỗi một câu chửi rủa vang lên, chiếc giày mộc lại vả mạnh xuống mặt tờ giấy vàng. Tờ giấy mỏng manh chẳng mấy chốc đã rách tươm, nhàu nát, dính bết bụi bẩn từ đế giày và tàn tro bay lả tả. Cô gái trẻ ngồi bên cạnh ban đầu còn có chút e dè, nhưng chỉ sau vài phút lắng nghe tiếng đập chan chát vang vọng giữa không gian đặc quánh khói hương, đôi vai gầy của cô bắt đầu thả lỏng. Hai hàng nước mắt lặng lẽ lăn dài trên gò má trang điểm kỹ càng. Cô không khóc thành tiếng, chỉ lẩm bẩm nhắc lại tên của một người đồng nghiệp nào đó, giọng nghẹn lại vì uất ức.
Lâm ghi nhanh vài dòng vào cuốn sổ tay. Anh nhận ra một chi tiết cực kỳ đắt giá trong toàn bộ quá trình hành lễ này. Người ta vẫn thường gọi Đả Tiểu Nhân là một thứ tà thuật trù ẻo, nhưng khi tận mắt chứng kiến, thứ năng lượng tỏa ra từ góc cầu tối tăm này lại mang màu sắc của một cuộc giải thoát tâm lý nhiều hơn là sự hắc ám thuần túy. Trong một thành phố mà giá thuê một căn hộ nhỏ bằng bao diêm cũng ngốn hết nửa tháng lương, nơi mà sự cạnh tranh ở các tòa cao ốc văn phòng khốc liệt đến mức không cho phép con người ta yếu đuối hay gục ngã, thì gầm cầu Ngỗng này chính là van xả áp cuối cùng.
Sau khi tờ giấy hình nhân đã rách bươm không còn nhận ra hình thù, bà lão dừng tay đập. Bà nhặt miếng thịt ba rọi sống từ trên đĩa, quệt trực tiếp lên phần miệng há rộng của con Bạch Hổ bằng giấy. Theo quan niệm dân gian, hổ trắng là biểu tượng của sự hung dữ và tai ương. Bôi mỡ heo lên miệng hổ là để làm đầy cái dạ dày tham lam của nó, khiến nó no nê mà không cắn xé người làm lễ, đồng thời nhờ sức mạnh của mãnh thú để nuốt chửng kẻ tiểu nhân kia.
Tiếp theo đó, bà lão châm lửa đốt xấp giấy hình nhân nát vụn cùng con hổ giấy. Ngọn lửa bùng lên nhanh chóng trong chiếc chậu sắt nhỏ, liếm sạch những nét chữ viết tay nguệch ngoạc chứa đầy sự oán hận. Bà vốc một nắm đậu xanh và gạo nếp tung mạnh ra khoảng không trước mặt, miệng lẩm bẩm những câu chúc phúc bình an, kết thúc bằng tiếng gieo hai miếng gỗ âm dương xuống nền xi măng kêu lách tách. Một ngửa, một sấp. Quẻ thánh đã thông, lễ nghi hoàn tất.
Cô gái trẻ đứng dậy, lau vội vệt nước mắt trên má, rút từ trong ví ra mấy tờ tiền giấy đặt lên mâm lễ. Gương mặt cô lúc này tuy vẫn còn nét mệt mỏi nhưng ánh mắt đã nhẹ nhõm đi rất nhiều, như thể vừa trút bỏ được một tảng đá đè nặng trên ngực suốt nhiều tháng trời. Cô cúi đầu cảm ơn bà lão rồi nhanh chóng bước ra khỏi màn khói mù mịt, hòa mình vào dòng người hối hả dưới cơn mưa phùn.
Lâm đợi cho người khách cuối cùng ở sạp bên cạnh rời đi rồi mới chậm rãi bước tới. Anh không ngồi xuống tấm bìa các tông để làm lễ, mà chỉ khẽ gật đầu chào bà lão bằng tiếng Quảng Đông chuẩn xác.
Chào bà. Trời mưa lạnh thế này mà bà vẫn ngồi đây từ sáng sớm chắc hẳn vất vả lắm.
Bà lão ngẩng đầu lên, đôi mắt đục mờ nheo lại nhìn chàng thanh niên lạ mặt từ đầu đến chân. Ánh nhìn của bà dừng lại ở cuốn sổ tay bìa da trên tay Lâm và chiếc máy ảnh đeo bên hông. Bà không tỏ ra ngạc nhiên, cũng chẳng vồn vã mời chào như những người làm dịch vụ khác, chỉ lẳng lặng với lấy chiếc ấm đất nhỏ rót ra một chén trà nóng bốc khói nghi ngút.
Cậu không phải người đến để đánh tiểu nhân. Bà lão cất giọng khàn khàn, đặt chiếc giày mộc xuống bên cạnh mâm lễ. Người cần đánh kẻ xấu thì ánh mắt lúc nào cũng đỏ ngầu sự giận dữ hoặc lo âu. Còn ánh mắt của cậu chỉ toàn là sự tò mò của kẻ đứng ngoài cuộc.
Lâm mỉm cười nhẹ, ngồi xuống chiếc ghế nhựa thấp đối diện với bà lão. Anh đặt cuốn sổ tay lên đầu gối, hít một hơi thật sâu mùi khói nhang quyện với mùi mỡ heo nướng cháy khét lẹt trong chậu than hồng.
Cháu là người nghiên cứu về văn hóa dân gian. Cháu đi từ Việt Nam sang đây chỉ để tìm hiểu về nghi thức Đả Tiểu Nhân dưới gầm cầu này. Cháu muốn biết, đằng sau chiếc giày mộc và con hổ giấy kia, thứ gì mới thực sự khiến người Hồng Kông tin tưởng suốt hàng trăm năm qua.
Bà lão khẽ nhếch môi, một nụ cười nhạt thoáng qua trên gương mặt hằn sâu dấu vết của thời gian. Bà nhìn ra khoảng không gian tối sầm bên ngoài gầm cầu, nơi những chiếc xe hơi sang trọng vẫn đang lao vun vút qua màn mưa trắng xóa.
Người ngoài nhìn vào cứ nghĩ chúng tôi đang làm bùa phép hại người. Bà chậm rãi nói, tay khẽ gạt tàn nhang rơi trên mặt bàn gỗ. Thực ra, cái chiếc giày mộc này chưa bao giờ vả trúng mặt ai ở ngoài đời thực cả. Nó chỉ đập nát những nỗi sợ hãi và sự uất ức nằm trong đầu của chính người đi làm lễ mà thôi. Nếu cậu muốn nghe, cứ ngồi xuống đây uống chén trà nóng, tôi sẽ kể cho cậu nghe về nguồn gốc thực sự của thứ tà thuật nửa vời này.
Bên trên đầu, một đoàn tàu điện leng keng chạy ngang qua đường ray, làm rung chuyển nhẹ những trụ bê tông cũ kỹ. Dưới gầm cầu Ngỗng, một buổi chiều khám phá đầy ám ảnh về góc khuất tâm linh giữa lòng đô thị hiện đại của Trần Lâm mới thực sự bắt đầu.
