Tháng Bảy âm lịch về mang theo những cơn mưa dầm dề rả rích không dứt, thấm đẫm vào từng vách tường rêu phong của phố cổ Hội An. Khi màn đêm vừa buông xuống, thứ ánh sáng vàng vọt, lập lòe từ những lồng đèn lụa phai màu chẳng thể nào xua tan được cái không khí ẩm ướt, u tịch bủa vây khắp các con hẻm nhỏ. Người ta bảo, đây là tháng của "xá tội vong nhân", tháng mà cõi âm và cõi dương xích lại gần nhau hơn bao giờ hết, khi những linh hồn phiêu bạt không nơi nương náu bắt đầu tìm về dương gian để réo gọi thân nhân.
Giữa một góc khuất sát mép sông Hoài, nơi ít người qua lại nhất sau khi chập tối, có một căn nhà gỗ cũ kỹ mang tấm biển hiệu đã bạc màu, bong tróc gần hết chữ: Tiệm Vàng Mã Bà Sáu.
Nam kéo chiếc cổ áo khoác gió lên cao để che đi cái lạnh căm căm đang ngấm dần vào da thịt, bước những bước chân chậm chạp trên lớp đá gập ghềnh. Nam là một phóng viên điều tra kỳ cựu của một tờ báo lớn ở thành phố. Tránh xa những ồn ào, xô bồ và áp lực của tòa soạn, anh quyết định xin nghỉ phép dài hạn, xách ba lô về thị trấn cổ này thuê một căn trọ nhỏ để ném mình vào sự tĩnh lặng nhằm tìm kiếm manh mối cho một vụ án bỏ ngỏ từ đúng một năm trước: sự biến mất không một dấu vết của đại gia bất động sản khét tiếng vùng này – ông Hoàng Minh Đức.
Hồ sơ cảnh sát khép lại vụ án bằng kết luận ông Đức bỏ trốn nợ nần sang biên giới, nhưng Nam ngửi thấy mùi vị của tội ác và sự che giấu phía sau những bản hợp đồng đất đai hàng trăm tỷ đồng. Và manh mối duy nhất đưa Nam đến con hẻm ẩm thấp này chính là một tấm hóa đơn mua sắm đồ cúng tế số lượng lớn, được ghi bằng tay, ký gửi tại tiệm của bà Sáu đúng vào đêm ông Đức mất tích.
Nam đứng trước hiên tiệm vàng mã. Mùi hương trầm trộn lẫn với mùi keo dán giấy thủ công, mùi tre nứa ngâm nước và một chút mùi ẩm mốc đặc trưng xộc thẳng vào mũi khiến anh hơi cau mày. Cửa tiệm không khóa, chỉ khép hờ bằng một tấm rèm vải bố màu cháo lòng đã sờn rách.
Từ bên trong, ánh sáng phát ra không phải từ bóng đèn điện hiện đại, mà là ngọn lửa đỏ quạch, chập chờn hắt ra từ chiếc đèn dầu hỏa đặt trên chiếc bàn gỗ thấp.
Nam hít một hơi thật sâu, giơ tay vén tấm rèm vải cũ kỹ bước vào.
"Xin lỗi... có ai ở đây không?" Nam cất giọng phá vỡ sự tĩnh mịch.
Không gian bên trong rộng hơn vẻ bề ngoài của nó, nhưng ngột ngạt đến mức bức bối. Dọc hai bên tường là những kệ gỗ cao ngất ngưởng, chất đầy các loại vàng mã truyền thống: từ những ấp tiền âm phủ xếp thành từng bó dày cộp, những chiếc xe hơi mô hình bằng giấy bóng kính lấp lánh, cho đến những mô hình biệt thự hai tầng sang trọng được dán tỉ mỉ đến từng chi tiết khung cửa sổ.
Nhưng thứ khiến Nam khựng lại, sống lưng lạnh toát, chính là những hình nhân bằng giấy được trưng bày ở gian giữa.
Chúng không giống như những con hình nhân thô kệch, cứng nhắc thường thấy ở các hàng mã chợ quê. Dưới ánh đèn dầu chập chờn, những hình nhân này cao lớn gần bằng người thật, được tạo khung bằng tre trúc bọc giấy điều và vẽ mặt bằng màu nước cực kỳ tinh xảo. Từng đường nét trên khuôn mặt giấy – từ khóe mắt xếch, nếp nhăn quanh miệng cho đến mái tóc đen nhánh được làm từ rơm nhuộm mực – sống động và ám ảnh đến kỳ lạ. Trông chúng giống như những cái xác không hồn đang đứng im lặng trong bóng tối, chằm chằm nhìn vào kẻ vừa bước chân vào cửa.
"Khách quý hiếm hoi mới bước chân vào cái tiệm rách nát này vào giờ này đấy..."
Một giọng nói khàn đặc, khô khốc như tiếng lá khô cọ xát vào nhau vang lên từ góc tối phía sau căn phòng, cắt đứt mạch suy nghĩ của Nam.
Từ sau lớp rèm vải đỏ ngăn cách với gian nhà trong, một bóng người chậm rãi bước ra. Đó là một người phụ nữ lớn tuổi, lưng còng rạp xuống như hình cánh cung, chống một chiếc gậy tre mộc mạc. Bà mặc một bộ áo bà ba sờn màu tối, mái tóc bạc trắng búi gọn phía sau bằng một chiếc trâm cài gỗ đơn giản. Đó chính là bà Sáu – nghệ nhân làm vàng mã lâu năm nhất vùng này.
Gương mặt bà Sáu nhăn nheo như vỏ cây lâu năm, nhưng đôi mắt sâu thẳm dưới hàng lông mày rậm lại sắc lẹm và sáng quắc một cách bất thường, hoàn toàn không giống ánh mắt của một bà cụ thông thường. Bà dừng chân cách Nam vài bước, khóe môi nhếch lên một nụ cười khó đoán.
"Cậu thanh niên trẻ tuổi, thành phố dạo này thiếu tin tức lắm hay sao mà lại mò đến cái xó xỉnh ẩm thấp này vào những ngày giáp Rằm tháng Bảy thế này?" Bà Sáu cất giọng trầm đục, ánh mắt đảo một vòng đánh giá Nam từ đầu đến chân.
Nam vội thu lại vẻ hoảng hốt thoáng qua trên mặt, nhanh chóng lấy lại phong thái bình tĩnh của một nhà báo, nở nụ cười xã giao: "Dạ, cháu chuyển về đây thuê trọ để tìm chút không gian yên tĩnh sáng tác. Đi ngang qua tiệm của bà, thấy mùi hương trầm dễ chịu nên cháu tò mò ghé vào xem. Công nhận tay nghề làm vàng mã của bà tinh xảo thật, trông cứ như người thật vậy."
Bà Sáu khẽ hừ lạnh một tiếng, âm thanh phát ra nghe sắc lạnh như dao cau cứa vào đá. Bà lê bước đến gần một hình nhân mặc bộ vest lịch lãm, tay đặt hờ lên phần ngực áo giấy, ngón tay xương xẩu vuốt nhẹ lên lớp giấy điều nhẵn bóng.
"Tinh xảo ư?" Bà Sáu thì thầm, đôi mắt dán chặt vào hình nhân. "Người ta tìm đến tôi chưa bao giờ vì sự tinh xảo. Họ tìm đến tôi vì cái hồn được thổi vào trong từng nếp giấy. Cậu có biết, làm hình nhân cúng tế không đơn thuần là cắt dán, cậu thanh niên ạ. Mỗi một con hình nhân được sinh ra dưới bàn tay tôi đều phải có một 'khuôn mặt' và một 'số phận' gắn liền với người đặt nó."
Nam cảm thấy sống lưng mình có một luồng khí lạnh chạy dọc qua. Anh cố giữ vẻ mặt tự nhiên, bước lại gần hơn, giả vờ tò mò hỏi: "Cháu nghe nói tiệm của bà nổi tiếng lắm, ai đặt gì bà làm nấy, từ nhà lầu xe hơi đến cả hình nhân thay thế người thân. Chắc là đắt khách lắm nhỉ, nhất là dịp Rằm tháng Bảy này?"
Bà Sáu quay phắt đầu lại, đôi mắt sắc lẹm châm chọc nhìn thẳng vào mắt Nam, khiến anh có cảm giác như mọi suy nghĩ giấu kín trong đầu đều bị bà ta thấu suốt.
"Đắt khách chứ, năm nào cũng có những vị khách đặc biệt đặt hàng trước cả tháng trời," bà Sáu chậm rãi nói, từng chữ rành mạch rơi vào không gian tĩnh lặng. "Có những kẻ mang tiền đến đây, đặt làm những con hình nhân y hệt như kẻ thù của chúng, hoặc y hệt chính bản thân chúng khi muốn che giấu một tội lỗi nào đó. Chúng nghĩ rằng đốt đi một con hình nhân bằng giấy vào đêm Rằm thì mọi chuyện trên đời sẽ được xóa sạch... Nhưng cậu có biết không, lửa có thể thiêu rụi giấy, chứ oán khí và nợ nần thì không bao giờ cháy thành tro được."
Nam nuốt khan một ngụm nước bọt. Cơn gió lạnh từ sông Hoài hắt qua khung cửa sổ nhỏ thổi bùng ngọn đèn dầu, khiến bóng của những hình nhân trên vách tường chao đảo, ngả nghiêng như đang sống dậy.
"Bà nhắc đến oán khí... Chắc tiệm của bà gắn liền với nhiều câu chuyện ly kỳ lắm," Nam cố nặn ra một nụ cười thăm dò. "Ví dụ như vụ mất tích bí ẩn của ông Hoàng Minh Đức cách đây đúng một năm chẳng hạn... Cháu nghe nói trước khi biến mất, ông ấy cũng từng ghé qua đây đặt một đơn hàng rất lớn."
Khi ba từ "Hoàng Minh Đức" vừa thốt ra, không khí trong tiệm vàng mã bỗng chốc đông cứng lại.
Ngọn đèn dầu vụt tắt phụt, để lại căn phòng chìm hoàn toàn trong bóng tối đặc quánh và mùi hương trầm nồng nặc đến nghẹt thở. Giữa không gian đen kịt ấy, giọng nói khô khốc của bà Sáu vang lên sát bên tai Nam, lạnh lẽo và rợn tóc gáy:
"Đừng bao giờ nhắc đến cái tên đó trong tháng cô hồn này, cậu phóng viên trẻ ạ... Vì có những kẻ, khi đã bước chân vào tiệm của tôi để đặt hình nhân thế mạng, thì cái bóng của họ đã vĩnh viễn ở lại đây, không bao giờ tìm thấy đường về nữa đâu."
