Tác giả: Mộng Trân
Căn phòng tối của Lâm nằm sâu dưới tầng hầm của một ngôi biệt thự kiểu Pháp cổ trên phố Quán Thánh, nơi mà ánh sáng mặt trời chưa bao giờ chạm tới được. Không gian xung quanh anh quanh năm ngập tràn trong một thứ mùi đặc trưng đến mức ám ảnh: mùi chua loét của axit axetic quy quyện với mùi hăng nồng của thuốc tráng phim hóa học, thỉnh thoảng lại lẫn thêm mùi ẩm mốc của lớp tường vôi đã bong tróc từng mảng lớn. Lâm là một kẻ lập dị trong giới nhiếp ảnh hiện đại.
Giữa thời đại mà người ta chỉ mất một giây để có một bức ảnh kỹ thuật số sắc nét, anh lại chọn cách chôn vùi thanh xuân của mình trong bóng tối để phục chế những mảnh vỡ của quá khứ. Đối với Lâm, mỗi bức ảnh phim cũ giống như một tấm bia mộ bằng giấy, nơi những người đã khuất vẫn đang lặng lẽ nhìn về thế giới người sống qua lớp nhũ tương bạc nhạy sáng.
Vào một chiều muộn tháng Bảy năm 2026, khi cơn mưa giông mùa hè trút xuống Hà Nội những làn nước xối xả, biến những con đường cổ kính thành những dòng sông thu nhỏ, một vị khách kỳ lạ đã gõ cửa tiệm của anh. Đó là một người đàn ông trung niên ngoài năm mươi, gương mặt hốc hác, làn da tái mét và đôi mắt thâm quầng như thể đã nhiều đêm mất ngủ.
Gã không giới thiệu tên, cũng chẳng thèm cởi chiếc áo mưa sũng nước đang nhỏ giọt xuống sàn gỗ. Gã chỉ im lặng đặt lên bàn làm việc của Lâm một chiếc hộp thiếc rỉ sét loang lổ, bên trong chứa một cuộn phim 35mm đã ngả màu vàng ố.
"Tôi tìm thấy thứ này trong một chiếc rương cũ ở gác xép của ông nội sau khi ông qua đời," giọng người đàn ông khàn đặc, thỉnh thoảng lại liếc nhìn ra ngoài cửa sổ như thể sợ hãi có ai đó đang rình rập mình.
"Nó từ những năm 1990 của thế kỷ trước. Tôi muốn cậu dùng kỹ thuật thủ công tốt nhất để tráng và phục chế lại toàn bộ những gì có bên trong cuộn phim này. Tiền bạc không thành vấn đề, nhưng cậu phải hứa... tuyệt đối không được cho người thứ ba nhìn thấy những bức ảnh này."
Chưa đợi Lâm kịp gật đầu đồng ý, người đàn ông đã quay lưng bước vội vào màn mưa trắng xóa bên ngoài, bỏ lại Lâm cùng chiếc hộp thiếc lạnh lẽo trên bàn.
Sự tò mò của một người làm nghề lâu năm không cho phép Lâm chờ đợi. Anh cầm cuộn phim bước vào phòng tối, chốt chặt hai lần khóa gỗ dày cộp rồi bật ngọn đèn neon màu đỏ sẫm lên. Trong thứ ánh sáng đỏ lòm quỷ dị như máu ấy, mọi vật thể trong phòng từ những chiếc khay nhựa chứa hóa chất, chiếc máy phóng ảnh cơ học cũ kỹ cho đến những sợi dây phơi ảnh đều đổ những chiếc bóng dài ngoằn ngoèo lên vách tường rêu phong.
Lâm cẩn thận luồn cuộn phim đã giòn rụm vì thời gian vào lõi nhựa của xe-tanh tráng phim. Từng cử động của ngón tay anh đều vô cùng nhẹ nhàng, chậm rãi, bởi chỉ cần một chút sơ sẩy nhỏ, dải phim âm bản quý giá này sẽ bị gãy và phá hủy vĩnh viễn.
Anh đổ thuốc hiện hình theo đúng công thức tỷ lệ pha chế thủ công, vừa lắc nhẹ hộp tráng vừa đếm nhịp thời gian theo tiếng tích tắc khô khốc của chiếc đồng hồ quả lắc treo tường. Mười lăm phút trôi qua dài đằng đẵng tựa như cả một thế kỷ trôi qua trong bóng tối đỏ rực.
Khi Lâm kéo dải phim ướt sũng ra khỏi bể hóa chất để treo lên dây sấy, anh đưa nó lên trước ngọn đèn đỏ để kiểm tra sơ bộ. Dưới ánh sáng mờ ảo, những hình ảnh đầu tiên bắt đầu hiện rõ trên dải phim trong suốt.
Đó là những thước phim chụp lại khung cảnh Hà Nội những năm 1990. Những con phố cổ rợp bóng cây sấu già, những chiếc xe xích lô lững lờ trôi qua màn sương mù bảng lảng của Hồ Gươm, những tà áo dài trắng của các cô nữ sinh thướt tha dưới rặng bằng lăng tím. Mọi thứ đều mang một vẻ đẹp hoài niệm, bình yên đến lạ kỳ. Nhưng khi Lâm đưa dải phim xuống dưới kính lúp có độ phóng đại lớn để kiểm tra độ hạt, một luồng khí lạnh thình lình chạy dọc sống lưng anh, khiến những sợi lông tơ trên gáy dựng ngược lên.
Trong bức ảnh thứ ba — chụp một góc phố Tràng Tiền đông đúc người qua lại — ở góc tối sâu thẳm dưới hiên nhà của một hiệu sách cũ đã đóng cửa, có một bóng người đứng sừng sững. Đó là một người đàn ông dáng người cao gầy đến kỳ lạ, khoác một chiếc áo măng-tô đen dài quá đầu gối, đầu đội chiếc mũ phớt sụp xuống che khuất hoàn toàn nửa khuôn mặt phía trên.
Điều đáng sợ là, trong khi tất cả những người đi đường xung quanh đều bị nhòe đi do Lâm nhận ra người chụp đã để tốc độ màn trập khá chậm, thì người đàn ông mặc áo măng-tô đen kia lại đứng im tuyệt đối như một bức tượng đá cổ. Đôi mắt ẩn giấu dưới vành mũ phớt tối tăm ấy dường như đang hướng thẳng về phía ống kính máy ảnh với một cái nhìn đầy hung hãn và bệnh hoạn.
Lâm vội vàng dịch chuyển dải phim sang những bức ảnh tiếp theo. Sự trùng hợp ngẫu nhiên nhanh chóng biến thành một nỗi kinh hoàng tột độ.
Bức ảnh thứ bảy: Cảnh chợ Đồng Xuân sầm uất sau một cơn mưa rào. Ở góc phải khung hình, phía sau một sạp bán hoa quả, gã mặc áo măng-tô đen ấy lại xuất hiện với đúng dáng đứng bất động đó, hai tay đút vào túi áo, lặng lẽ quan sát đám đông. Bức ảnh thứ mười hai: Khung cảnh ga Hàng Cỏ mịt mù khói tàu. Gã măng-tô đen đứng trên cầu vượt đi bộ, nhìn xuống sân ga nơi một gia đình trẻ đang vẫy tay chào tạm biệt nhau.
Tổng cộng cuộn phim có 24 kiểu ảnh, và trong suốt 23 bức ảnh đầu tiên, gã đàn ông mặc áo măng-tô đen kia luôn hiện diện ở một vị trí khuất nào đó trong khung hình, như một thực thể không thể rũ bỏ, một cái bóng tử thần luôn bám sát theo gót chân của người chụp ảnh.
Lâm run rẩy đưa bức ảnh thứ 24 — bức ảnh cuối cùng của cuộn phim — xuống dưới kính phóng đại công suất lớn.
Khung hình hiển thị một ngôi nhà hai tầng được xây dựng theo lối kiến trúc Pháp cổ, với những ô cửa sổ sơn màu xanh lá đã bong tróc từng mảng lớn và một cây hoa sữa già cỗi đổ bóng âm u xuống bức tường rêu phong vàng vọt. Ngôi nhà trông quen thuộc đến mức hơi thở của Lâm thình lình nghẹn ứ nơi cổ họng, tim anh đập dồn dập như muốn nổ tung khỏi lồng ngực.
Đó chính là ngôi nhà hiện tại của Lâm. Ngôi nhà mà anh đã dồn hết tiền tiết kiệm để mua lại từ một người môi giới cách đây ba năm.
Và ngay trước cánh cổng sắt rỉ sét của ngôi nhà — ngay tại vị trí mà Lâm vẫn dắt xe ra vào mỗi ngày — gã mặc áo măng-tô đen đang đứng đó. Lần này, gã không còn đứng ở góc khuất của bóng tối nữa. Gã đứng ngay chính giữa khung hình, đầu hơi ngẩng lên, nhìn trực diện vào ống kính máy ảnh.
Trong không gian đỏ rực của phòng tối, Lâm có cảm giác gã măng-tô đen không phải đang nhìn người chụp ảnh của 30 năm trước, mà gã đang nhìn xuyên qua thời gian, nhìn thẳng vào mắt Lâm của ngày hôm nay với một nụ cười vô hình đầy thách thức.
